Thursday, July 19, 2007

Nghề luật và Tôi!




NGHỀ LUẬT VÀ TÔI

ThS. Nguyễn Bá Bình

- ĐH Luật Hà Nội

Ngước nhìn những bậc cha anh trong ngôi nhà luật học vẫn thấy mình còn thực sự quá nhỏ nhoi, nhưng rồi với bầu nhiệt huyết của một người trẻ tuổi đã thôi thúc tôi trải vài dòng sẻ chia cảm nhận về nghề. Không quá hão huyền để vẽ nên những triết lý lớn về nghề bằng câu chữ, tôi mong được nói và được viết về những câu chuyện có thực, những câu chuyện về bước đường vào nghề, về những trải nghiệm nho nhỏ trong quá trình học tập và hành nghề, về những người tôi gặp... Dù rằng như tựa đề của bài viết, một bài viết được viết nên từ những lời tâm sự, nhưng hy vọng rằng khi những dòng chữ này đến tay độc giả, chúng không còn đơn thuần là tâm sự mang tính cá nhân mà sẽ hòa nhập vào dòng tâm trạng chung của người đọc. Nếu được vậy, đó quả là một món quà thực sự quý giá và là niềm hạnh phúc lớn lao dành cho người viết.

Ước mơ ngày bé… và cánh cổng giảng đường

Những cuốn truyện được đọc, những bộ phim được xem là những nét phác họa đầu tiên về nghề luật, nhưng nó thực sự mạnh đến nỗi vượt lên khỏi những đam mê để trở thành khát vọng của bản thân tôi một ngày kia được là một phần trong cộng đồng những người học luật, nghiên cứu luật và làm luật. Chính ước mơ cháy bỏng ấy đã dắt tôi khỏi lũy tre làng để bước chân vào cánh cổng trường luật – nơi khởi đầu cho chặng đường nghề nghiệp.

Tuy nhiên, cuộc đời luôn có cả một khoảng cách quá rộng, thậm chí trái ngược với những ước mơ. Giảng đường với ngút trời sách vở không có chỗ cho những kẻ quá lãng mạn và viễn vông. Một chút hào hứng vụt tan biến nhưng trái lại nó cho tôi hiểu hơn về cuộc sống – cái chưa từng có trong quãng thời gian phổ thông – nơi mà đối với dân chuyên toán chúng tôi chỉ đầy rẫy những con số, công thức với những phép tính đúng sai rõ ràng. Lần đầu tiên tôi nhận thấy mình còn quá ngây thơ và thiếu hiểu biết về cuộc đời. Lần đầu tiên tôi phải tìm đến và lờ mờ nhận ra một phần về sự tồn tại của các triết thuyết, của sự tồn tại tất yếu và cần thiết của hệ thống pháp luật và điều thú vị đầu tiên đó là hiểu ra giá trị lớn lao của đạo luật tối cao – Hiến pháp.

Những khó khăn đầu tiên cũng sớm bắt đầu khi dân chuyên toán chỉ quen kiệm lờinhiều con số phải đối mặt với các bài luận và cả những cuộc hùng biện. Lúc này ước mơ của tuổi thơ đã lùi lại đằng sau, nhưng chỉ với sự tự tin, tự trọng của dân chuyên toán cộng hợp với một suy nghĩ giản đơn – đâm lao thì phải theo lao đã giúp tôi đủ kiên trì để vượt qua những ngày khó khăn nhất của thời kỳ đại học khi mà những cuốn nháp bài tập toán, lý của thời phổ thông biến mất trong nỗi nhớ vô bờ và nhường chỗ cho nó là những tập dày ngồn ngộn những học thuyết và lịch sử... về luật học.

Bỏ qua những mặc cảm về sự yếu kém ban đầu của dân khối A, tôi mày mò tìm cách học theo và vượt lên. Những cuốn từ điển tiếng Việt và những bài báo liên tiếp được gửi đi với tư cách cộng tác viên đã giúp tôi vượt lên chính mình trong con đường chinh phục khả năng viết lách của con nhà luật.

Những ngày đầu khó khăn dần trôi đi và khi tôi từng bước hiểu ra nhiều điều về những kiến thức nền tảng cho luật học như triết học, tâm lý học, logic học, lý luận chung về nhà nước và pháp luật... thì cũng là lúc chúng tôi bước vào những môn học chuyên ngành như hình sự, dân sự, kinh tế hay đất đai... Dường như đây là giai đoạn mà tư duy logic của dân khối A được phát huy một cách cao độ và trở nên hữu hiệu nhất khi chúng tôi phải đối mặt với việc phân tích các vụ việc pháp lý, kết nối thông tin và tìm kiếm giải pháp.

Hơn 4 năm đèn sách có cả những lúc thất vọng và những lúc hạnh phúc khi tìm thấy nhiều lời giải cho việc biến ước mơ thành hiện thực, tôi nhận ra một điều thật quan trọng về nghề: để có thể là một người học luật, nghiên cứu luật chuyên nghiệp và có năng lực chúng ta cần một nền tảng kiến thức và khả năng tổng hợp, đó không chỉ của khối A, khối C hay bất kỳ khối nào mà đó phải là sự cộng hưởng của tất cả. Đó có thể là một lý do chân chính để lý giải cho hiện tượng thực tế khi những người tốt nghiệp ra trường có thể đảm nhận và làm tốt rất nhiều công việc và vị trí xã hội khác nhau.

Hơn 4 năm ấy tôi cũng nhận thấy rằng sự học không chỉ trong đào tạo luật mà cho tất cả nền giáo dục đại học nước nhà dường như còn thiếu quá nhiều sự tự chủ của sinh viên. Khẩu hiệu và phương châm học tập ở đại học là tự học vẫn còn quá xa với những gì trên thực tế. Tôi tiếc cho nhiều người bỏ phí quãng thời gian đáng quý của thời đại học, tiếc cho sự thất vọng về ước mơ... khi chính họ đã không tự cứu giúp mình trước khi một ai đó có thể cứu giúp. Nhưng còn đó là niềm tự hào khi vẫn có nhiều bạn bè, đồng nghiệp đã vượt lên được khó khăn và thất vọng để khẳng định mình bằng con đường tự học. Những người miệt mài với giảng đường, sách vở thư viện, với những vụ việc thực tế và cả những tài liệu nước ngoài đã sớm có được chỗ đứng đáng kính trọng trong xã hội và phần nào đã được vinh danh. Họ xứng đáng với điều đó và chúng ta cảm ơn họ - những người đã góp phần lớn lao làm nên uy tín của giới luật và nghề luật!

Ra trường và lần thứ hai gặp lại giảng đường đại học…

Bước chân ra khỏi cổng trường đại học trong bối cảnh nghề nghiệp còn nhiều khó khăn - đặc biệt cho giới luật học, tôi trở thành một trong những người may mắn khi được quay lại giảng đường trong một tư cách mới – chủ nhân của những bục giảng. Cảm nhận gì về nghề giảng viên luật ư? Cảm giác đầu tiên khi nhận được quyết định trở thành giảng viên đó là hạnh phúc – vậy là ước mơ được diễn thuyết trước hàng trăm người, ước mơ được chia sẻ và tranh luận về những điều mới mẻ trong luật học của tôi cũng đã đến ngày trở thành hiện thực! Và sau đó là những ngày lo lắng... Tôi không còn là sinh viên nữa, nghĩa là những điều tôi hiểu về nghề luật giờ đây không chỉ dành cho riêng tôi mà cần phải chia sẻ và phải tìm được con đường tốt nhất, thú vị nhất để sẻ chia cho những đàn em đi sau. Tôi đã từng nghe nói về “nghệ thuật sẻ chia” trong cuộc sống và giờ đây tôi hiểu cần phải có “nghệ thuật sẻ chia” trong lĩnh vực của mình! Đáng tiếc rằng, nếu như có cả bao nhiêu trường sư phạm để đào tạo ra người làm thầy trong những lĩnh vực khoa học cơ bản thì đối với nghề luật chúng tôi không có vinh dự được “học để làm thầy”. Ngoài một vài chục tiết về phương pháp sư phạm và sau này may mắn được theo học một khóa đào tạo ngắn hạn về giảng dạy đại học của các chuyên gia nước ngoài thì với những ngày đầu tiên làm nghề dạy học tôi chỉ biết cách “tự học để làm thầy”. Hồi tưởng lại những giờ giảng trước đây mình được học, những người thầy, người cô mình đã được “thọ giáo”, dự giờ của các giảng viên đương nhiệm và tự mày mò sách vở... tôi dũng cảm chấp nhận những thử thách phía trước, chấp nhận những vấp ngã và hy vọng đó không phải là những cú ngã quá đau hoặc quá hụt hẫng. Vậy là sau 1 năm nhận bằng tốt nghiệp tôi được vinh dự bước chân lên bục giảng để trao đổi một vài điều nho nhỏ về luật học cho những đàn em đầu tiên – những người chỉ vào trường sau tôi 3 năm. Tiếp sau đó là nhiều nhiều lớp đàn em nữa, không chỉ vậy – đó còn là những cua giảng cho những lớp tại chức, văn bằng 2 – nơi mà thậm chí những người học đáng tuổi cha, chú mình. Chấp nhận thử thách, với nhiều kỷ niệm - vui có, buồn có... tôi tự nghĩ mình cũng là người hạnh phúc!

Nhiều người đã hỏi tôi về ước mong gì cho nghề dạy học nói chung và nghề dạy luật nói riêng. Tôi biết nói gì đây trong bộn bề suy nghĩ? Nếu vậy, điều đầu tiên tôi mong ước có lẽ sẽ là mong cho xã hội ngày càng cần “tri thức thực tế” hơn là “quan hệ xã hội” để câu chuyện “học vì bằng chứ không phải học vì hiểu biết” sẽ dần là câu chuyện của dĩ vãng! Mong cho “tư duy tự học” sẽ là tư duy không chỉ nằm trên những câu khẩu hiệu mà sẽ là thực tế nơi giảng đường. Tôi mong những người giảng luật sẽ tiếp tục khẳng định được chính mình và có được nhiều niềm tôn kính nơi những người học. Nhưng trên hết, mong cho tinh thần “thượng tôn pháp luật” thực sự đi vào cuộc sống để những người theo đuổi nghề luật có được những đóng góp và đồng hành là nhận được sự tôn vinh xứng đáng cho họ. Để những người làm thầy không còn phải nghe những câu ví như “những gì thầy dạy là hay nhưng đáng tiếc ở đời người ta lại không làm như vậy”! Đó có lẽ đã là quá đủ cho ước mong của một người làm thầy như tôi chăng?!

Những người trong nghề và đôi điều tâm sự…

Thêm một chút thời gian để ngẫm nghĩ về lý do cho lòng yêu nghề, có lẽ với tôi lòng yêu nghề và sự trân trọng nghề nghiệp đến một cách tự nhiên mà không hề gượng ép. Nó đến từ những gì tôi được thấy và cảm nhận chứ không đơn thuần là những thứ mang tính giáo điều!

Dẫu nghề luật vẫn còn muôn vàn khó khăn, nhưng nếu chúng ta luôn tìm thấy những động lực và những niềm khích lệ chúng ta vẫn sẽ tự tin và hạnh phúc để đi về phía trước. Ai đó đã nói vậy và tôi cũng tin vậy. Động lực của tôi đến từ nhiều phía, song một trong những điều giúp tôi có được động lực lớn để sống vì nghề và tiếp tục phấn đấu chính là những người cùng nghề đáng tôn trọng mà tôi được gặp.

Người đầu tiên tôi gặp đó là một người bạn cùng giảng đường – anh nhiều tuổi hơn tôi. Anh kể cho tôi kỷ niệm về ngày chia tay mẹ để lên trường nhập học. Đó là một buổi chiều anh sẽ nhớ mãi về hình ảnh bà mẹ già ở vùng huyện đảo lau nước mắt chia tay con với đầy lo lắng khi khoản tiền mà anh có thể mang theo chỉ đủ tàu xe và mua mấy mẩu bánh mỳ. Cả một tuần đầu tiên, khi chưa thể tìm được việc để làm thêm, anh chỉ đủ tiền mua bánh mỳ để ăn đỡ đói. Những ngày sau đó là những ngày vật lộn với cả việc học và việc làm thêm. Sáng đi học, chiều đi dạy, tối viết bài gửi đăng các báo. Mỗi tháng kiếm được khoảng 800.000đ, 600.000đ dành cho việc ăn ở và nộp tiền học, anh dành dụm 200.000đ còn lại gửi về đỡ đần mẹ và em. Chia tay trong buổi cuối cùng tiễn anh nhận bằng về thành phố quê hương công tác, bên cạnh những sự tôn trọng và khâm phục về những gì anh đã làm được và cái giá của lòng yêu nghề, tôi còn hiểu thêm lý do về cái điều mà bạn bè vẫn bảo anh khác người khi mùa đông ngày nào cũng chỉ mặc áo sơ mi và áo mưa đến lớp: thật giản đơn - anh có đủ áo ấm như chúng tôi đâu để “trở thành một người bình thường”! Tôi hiểu được tại sao nhiều khi người ta có thể cười trong nước mắt!

Người thứ hai tôi gặp lại là một người đáng tôn trọng vì những nỗ lực cho niềm đam mê nghề nghiệp. Anh học hơn tôi 3 khóa, sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo nhiều anh chị em tại một làng quê nhỏ ở miền Trung. Gia tài anh mang theo chỉ vọn vẹn là một ước vọng được học tập và đóng góp sức mình cho nghề luật. Câu chuyện mà giờ này bạn bè vẫn thường nhắc đến anh đó là câu chuyện cười ra nước mắt về giấc mơ bánh mỳ chứ không chỉ là giấc mơ nghề nghiệp. Phải khó khăn đến mức nào thì đến trong giấc mơ người ta vẫn ú a ú ớ gọi và nghĩ tới bánh mỳ! Thêm một câu chuyện nữa về anh đó là việc “học chui” tiếng anh. Anh không có đủ tiền để theo học bất cứ một khóa tiếng anh nào, vì vậy cách duy nhất để tiếp cận thứ ngoại ngữ phổ biến này chính là việc lang thang học chui từ lớp này đến lớp khác với cái dạ dày luôn trong tình trạng lép kẹp. Vậy nhưng thành công mà anh đạt được lại tỷ lệ nghịch với những điều kiện vật chất. Ra trường, thi tuyển và trở thành một trong 4 người trong hàng trăm người thi tuyển được trở thành thành viên của một công ty luật hàng đầu Việt Nam. Sau 3 năm anh trở thành một trong ít trưởng phòng trẻ của công ty. Tiếp tục với vốn tiếng anh tốt của mình anh hoàn thành khóa đào tạo luật sư tại Anh và nay đang là phó trưởng phòng pháp lý và đối ngoại cho một Tập đoàn bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam.

Người thứ ba tôi muốn nhắc đến trong bài viết này không phải là một trong những người thuộc thế hệ chúng tôi. Anh thuộc về thế hệ đàn anh và đang là một trong những luật sư nổi tiếng hàng đầu Việt Nam trên nhiều phương diện. Đó chính là TS. LS. Phan Trung Hoài. Tôi biết về anh đã lâu qua những bài viết trên các tạp chí, những cuốn sách như Bút ký luật sư, Hành nghề trong vụ án hình sự… và đặc biệt là thông tin và diễn biến về những vụ án mà anh tham gia bào chữa. Qua những trang viết, những vụ kiện tôi biết anh là một luật sư thực sự có năng lực và đã có được chỗ đứng vững chắc trong nghề. Nhưng để thấy được lòng nhiệt huyết và cái tâm của một con người với nghề luật thì có thể nói đó chính là cuộc gặp gỡ may mắn của tôi với anh vào một buổi sáng cuối năm âm lịch 2006. Qua những câu chuyện, hàng loạt vụ kiện, hàng loạt số phận con người dường như vẫn còn nóng bỏng và hiển hiện rõ nét trong tâm trí anh. Những dòng chữ, những ngày lặn lội đi tìm chứng cứ bào chữa vẫn như vừa mới ngày hôm qua. Anh kể cho tôi đầy tâm trạng về những người anh gặp, cả về những thành công và những thất bại của mình. Nhưng trên hết anh cho tôi hiểu sự thành công hay thất bại trong một vụ kiện không thể đo được sự thành công trong cứu giúp một con người. Anh vẫn mải mê câu chuyện về vụ án của ông Nguyễn An Trung, về số phận của một con người vẫn còn mãi hằn sâu trong tâm trí anh. Những dòng bút ký anh viết về ông Nguyễn An Trung dường như vẫn còn đang theo anh mãi… đó là ký ức về cuộc gặp gỡ ông sau những tháng ngày gian nan trong cuộc chiến pháp lý để tìm sự công bằng và lẽ phải. Tôi vẫn ấn tượng mãi với khuôn mặt và giọng nói của anh khi nói về những dòng tâm sự trong Bút ký luật sư kết lại vụ án Nguyễn An Trung: “…vụ án Nguyễn An Trung nghe như tiếng thở dài của đêm. Tiếng thở dài ấy quá nhỏ đến mức không làm xao động được hành trình của những vì sao trên trời”. Thật khó khi đánh giá về một con người, nhưng với tôi hơn 2 tiếng đồng hồ gặp gỡ và những vụ kiện mà tôi đã biết về anh, chừng đó thôi cũng đủ để tôi tin rằng anh thực sự đang hạnh phúc và đang cống hiến những gì tốt nhất cho cuộc đời và cho nghề luật - ở đó không chỉ có những thành công hay thất bại của cuộc trường chinh pháp lý mà quan trọng hơn ở đó người luật sư hạnh phúc vì được cứu giúp những con người, những số phận trong cuộc chiến tìm lẽ phải và sự công minh. Đấy có lẽ là một phần lớn giá trị về nghề mà những người làm luật theo đuổi!

Những con người đáng trân trọng mà tôi được gặp không dừng ở con số 3, họ không quá nhiều nhưng cũng không phải là ít. Với tôi, đấy chính là những biểu tượng đầy thuyết phục cho sự đam mê, cống hiến và cả sự hạnh phúc của nghề luật. Chính họ đã là những minh chứng sống động để tôi luôn tự hào và thầm cảm ơn họ đã tiếp cho tôi nhiều sức mạnh, niềm vui để tự tin đi về phía trước trên con đường nghề nghiệp mà mình đã yêu, đã tin tưởng.

Đôi lời đọng lại…

Cho dẫu những dòng tản mạn chỉ như những góp nhặt nho nhỏ về cuộc sống và nghề luật, về tôi và những người tôi gặp, chúng không quá nhiều để nói lên nhiều điều và cũng chưa dừng lại, chúng sẽ tiếp tục được viết, được ghi lại trong tâm trí của tôi, của mỗi người đã, đang và sẽ dấn thân trên con đường luật học, nhưng cái sẽ mãi sáng và xuyên suốt những dòng nghĩ suy đó chính là triết lý về sự truy tìm cái đẹp của luật học: vẻ đẹp mà chúng chỉ được tìm thấy khi chúng ta thực sự có niềm đam mê, có sự nỗ lực và cả sự quan tâm đến những người xung quanh – những đồng nghiệp và cả những người mà chúng ta giúp đỡ. Vẻ đẹp về nghề luật không chỉ và không nên đo bằng sự thành công mang tính cá nhân, hãy nghĩ và hành động cho sự đóng góp mang tính cộng đồng!

(viết từ Sydney, Australia – 04/2007)

(Bài viết đã được đưa vào bản thảo cuốn sách "Nghề luật - những nghĩ suy" - Nxb Tư pháp - Bộ Tư pháp Việt Nam)

9 comments:

tit xinhdo said...

Đọc bài viết của anh em có một cáí nhìn "toàn cảnh" hơn về nghề Luật. Mọi người vẫn nói sinh viên Luật khó xin việc, nhưng quả thực không hoàn toàn như thế. nếu một sinh viên Luật là người có đủ năng lực, kiến thức và sự tự tin thì chính họ sẽ biết làm thế nào để khẳng dịnh giá trị của mình, phải ko anh? Em cũng đang cố gắng, nỗ lực và làm việc với những đam mê nghề nghiệp, sự tự tin để có được vị trí mà mình mong muốn. Cám ơn những bài viết của anh!

J.C [prjvat3] said...

phải gọi là gì bây giờ nhỉ ? có lẽ gọi " thầy " là phù hợp nhất . Em chỉ mới biết tin mình đậu vào DH Luật vào khỏang giữa tháng 8 thôi . Lúc chọn trường em cũng chưa nghĩ đến " nghề Luật " và cũng không có khái niệm gì cả , còn mơ hồ lắm , chỉ biết là rất thích thôi , muốn thi đậu vào trường Luật thôi . Bạn bè ai cũng bảo học Luật khó xin việc nhưng khi đọc entry của thầy , em tự tin lên hẳn . Với năng lực và sự tự tin cộng với lòng yêu thích em tin mình sẽ thàng công với những gì mình chọn .

Hoahongvang said...

Em phai chao anh! Ma khong, em chao thay! Co le the thi dung hon.Mac du la thuc su em cung khong nho noi la em co hoc thay khong.Hihii, em xin loi thay nhe!
Thay a, em vua doc bai nay xong.Cam thay than thuoc qua.Vi em cung co nhung suy nghi nhu thay!Em luon tin tuong va quyet tam di theo con duong ma minh da lua chon: Nghe Luat.Moi nguoi xung quanh bao em yeu nghe nhung "dan luat" la nhu the thay nhi???
Cuon sach cua thay da xuat ban roi phai khong??? Thay chi cho em biet phai mua no o dau di??? Em muon co no de chia se nhung suy nghi voi "dong mon", "dong nghiep" cua em.
Cam on thay rat nhieu!

minhson said...

That's great

VITAMIN said...

Những "tấm gương vĩ đại" trong bài viết này, sao không thấy ông nhắc đến tôi nhỉ? he he. Tôi Add blog của ông nhé!

lawyer_tam said...

hi, Thay
Ngay xua khi buoc chan ra khoi truong luat, trong buoi phong van dau tien, Mot cau hoi em da tung lam em day dut den tan bay gio do la: "Dieu gi lam em lua chon nghe luat?". Luc do em tra loi rang: "do em thich". Va den bay gio.... 1 nam, 2 nam, 3 nam... va thoi gian dai hon nua da lam em hieu ra mot dieu: de theo duoc nganh luat khong chi la so thich mà con là DAM ME. Em khong dam dam me, khat vong, de roi minh song voi nhung day dut ve chinh nhung dieu minh lua chon.Doc bai viet cua thay rat xuc dong. Em chuc thay luon thanh cong tren con duong minh da lua chon.....

QuynhLam said...

Em hoc K24, sao khong duoc hoc thay Binh nhi. Qua thuc em khong du dam me de di theo nghe Luat. Cu tu "ru ngu" m rang con gai theo nghe nay se rat vat va. Nhung dung la e thieu dam me va chua du nang luc de theo nghe Luat.
Chuc thay thanh cong

Iris said...

Đọc bài viết này, em thấy mình thiếu nhiều quá! Chắc nếu muốn đi tiếp, em sẽ fải bắt đầu lại từ đầu. Nhưng cố gắng thì sẽ làm được phải không thày ? Em hi vọng thế. Chúc thày luôn giữ được niềm đam mê :)

Thanh Sói said...

em khong hoc nganh luat. Nhung du la bat cu nganh nao, bat cu noi dau thi`cung~ rat can` nhung con nguoi co niem dam me that su va nghi luc vuon len nhu the! Cam on thay vi bai viet nay, cam on thay da chia se! :)